Lieblinks & Webtipps

→ Back to the 90s

Nicht nur für 90er Kids: Das Tamagotchi ist zurück! Füttern, pflegen oder spielen mit einem retro virtualen Tierfreund und die guten alten Tamagotchi-Zeiten wieder aufleben lassen.

App Hatchi für iPhone

App Wildagotchi für Android

Carte Blanche #57

Di Jùnge rede andersch – o im Theater

D Spraach im Mùndarttheater setti scho jùscht syy – aber was isch dialäktmässig scho jùscht? Da gits rächti Ùnderschiide, ob Oberlann oder Ùnderlann, ob aut oder jùng. Graad di Jùnge ùberrasche mier ging ùmmi.

Am 19. Juni isch Premiere vom Frylicht-Theater «Hörti Zytte» z Friseniit. De dritt Tǜü vo de Seisler Saga nach «Hintercher-Banda» ù «Falli Hölli» stygt i di zweiti Saison. Bi de Proobe muess de Mark Kessler ùs Regissöör ù Tegschter allerlei Detail verbessere. Ùn i ggùgge de Schouspiiler de aube no bitz ùf ds Muu.

Debyy isch mer epis Spanends uufgfale. As git Sache, di tööne fùr mier zwaar fautsch, aber wen i verschideni Jùngi fraage, sääge dii dä Begrǜff ali glyych. De chas ja nümme fautsch syy, oder? Ù bim Theater chùnt ja no dezue, dass es fùr d Schouspiileri ù de -spiiler o muess fùnktioniere. Ùberspitzt gsiit, dass dä Satz picobello i iiras Muu yypasst. Schǜsch chùnts ùnnatürlich usa – ù vilicht no fautscher

Dä Dialäktwandù isch o nit schlǜmm. Wier hii früer mengs o andersch gsiit aus üser Öutere ù Grossöutere. Ù drùm beobachten i o ging gäär d Spraach vo de Jùnge ù laa mi gäär vom Wandù la überrasche.

·      Won ii jugendlich gsyy bǜ, hii d Lütt gsiit: Wier tüe daas mache. Das isch mer o bblǜbe. Hütt tää di Jùnge epis mache.

·      Bi mier isch klaar gsyy: eper tuet plöffe "prahlen". Di Jùnge hüt sääge sich plöffe, we eper sich säuber besser macht. Si hii mer erkläärt, asoo teegi si di zwoo Bedütige "sich selbst besser machen, prahlen" ù "sich im Spiel besser machen, bluffen" ùsenann haute. Das isch as tüpisches Argument. "Homonyme-Flucht" isch ds Fachwort, we mù nit wott, dass zwoo ùnderschiidlichi Sache glyych hiisse. O we ja fasch jedes Wort verschideni Bedütige het ù mù de epa glyych druus cheemi. Aber äbe, we Tǜü Lütt, wo as gwǜsses Prestige hii, für sich entscheide, dass a Homonymekonflikt herrscht, de schaffe si epis Nüüs. Ù di andere laferes de naa. Spraachwandù wy ùs ùm Büechli.

·      Bi de öuterschti Generation isch piize no "Fleisch einlegen". Das macht mù hüt epa hööchschtens no bim Wǜüd, de gits z.B. (Reh-)Pfäffer. Di groossi Massa kennt piize no fùr "ködern, die Ehrlichkeit austesten": Si hii mù as Zäächnernöttli piizt, fùr z ggùgge, ob ersch nǜmmt. Ù itz äbe bi de Jùnge hiisst piize nüerdings "plagen, necken" oder o "klauen, wegnehmen". Bim piize sy sich offebaar o di Jùnge nit einig, wo de Wääg hiifüert.

·      Ù itz äbe no zrùgg zùm Theater: Da het lötscht Jaar di einti jùnge Schouspiileri gsiit: i waage mier niit, epis z sääge. O daas het fùr mier fautsch töönt, a Mǜschig zwǜsche i waages nit ù i troue mier nit, epis z sääge. Aber ebe, wen i de bi verschidene Jùnge naagfragt ha, da han i vo meerere köört: i waage mier nit. Das schynt sich langsam dedǜǜrzsetze.

Loset amaau chli ùma. As git ging epis z entdecke ù z leere. Fùr waas son as Theaterprojäkt nit aus guet isch.

PS: Apropos Friseniit: I cha de Naame vo dem Wyler chumm sääge, oni a Sprùch hindernaa, won i früer maau köört ù näy naagglaferet ha: Friseniit – friss mi niit.

Text: Christian Schmutz